Alfabet FiDU

20-11-2014

Czasem mo┼╝na odnie┼Ť─ç wra┼╝enie ┼╝e projektowanie pism ┼éaci┼äskich przypomina projektowanie kolejnego krzes┼éa – jest to tysi─Öczna wariacja na ten sam temat. Dlatego projektanci poszukuj─ů nowych mo┼╝liwo┼Ťci, eksploruj─ů nowe alfabety np. indyjskie lub arabskie, a inni… alfabet technologii tak jak Marian Misiak i Oskar Zi─Öta.

 Trochę historii

ÔÇťNowa typografia b─Ödzie zwi─ůzana z alfabetem, kt├│ry odpowiada na wymogi ery naukiÔÇŁ, tak g┼éosi┼é Herbert Bayer w 1967 roku. Typografia wchodzi┼éa w r├│┼╝ne relacje z nauk─ů technologi─ů. Bronis┼éaw Zelek projektowa┼é kroje pism inspirowane matematycznymi ┼éamig┼é├│wkami, a z kolei Matthew Carter zaprojektowa┼é Centennial Bell – kr├│j o specyficznej formie, kt├│ra nadrabia┼éa niedoskona┼éo┼Ť─ç technologii druku ksi─ů┼╝ek telefonicznych. Zam├│wiony przez AT&T kr├│j pisma pozwala┼é na ┼Ťredniej jako┼Ťci papierze o ma┼éej gramaturze, drukowanie czytelnego drobnego tekstu. Wcze┼Ťniej litery i cyfry przypomina┼éy bardziej kleksy, ale w Centennial Bell nadmiar farby wpada┼é w przedstawione poni┼╝ej pu┼éapki. Nowy, oszcz─Ödny kr├│j pozwoli┼é zmniejszy─ç obj─Öto┼Ť─ç ksi─ů┼╝ek telefonicznych, co w ko┼äcowym rozliczeniu da┼éo marce AT&T kilka milion├│w dolar├│w oszcz─Ödno┼Ťci. Innym rodzajem „technologicznych” kroj├│w pism s─ů te projektowane dla interface’├│w, tablic informacyjnych czy te┼╝ litery znajduj─ůce si─Ö na znakach drogowych, kt├│rych forma zosta┼éa dostosowana do pr─Ödko┼Ťci z jak─ů przemieszczaj─ů si─Ö kierowcy.

Ka┼╝da litera by┼éa wyposa┼╝ona w pu┼éapki (ÔÇťink trapÔÇŁ) w kt├│re wp┼éywa┼é nadmiar tuszu i nie powodowa┼é kleks├│w, jakie cz─Östo powstawa┼éy przy druku ksi─ů┼╝ek telefonicznych, z┼éo┼╝onych drobnym krojem pisma.

Innym uj─Öciem historycznym jest sam aspekt formy alfabetu FiDU, kt├│ry wydaje si─Ö odwo┼éaniem do innych polskich kroj├│w zaprojektowanych przez Bronis┼éawa Zelka (Zelek Bold) i Bogdana ┼╗ochowskiego (Glow Worm), gdzie ob┼ée formy zdaj─ů si─Ö imitowa─ç nadmuchane obiekty.

Glow Worm i Zelek Bold pokazuj─ů zainteresowanie polskich projektant├│w ÔÇťdmuchanymÔÇŁ liternictwem

Błędy i korekty

┬áÔÇťBardziej od samej litery interesowa┼é mnie problemÔÇŁ – tymi s┼éowami, jednego z najciekawszych polskich typograf├│w, Bronis┼éawa Zelka mo┼╝na r├│wnie┼╝ ┬áopisa─ç podej┼Ťcie Oskara Zi─Öty do projektowania technologii. Opracowa┼é on alfabet FiDU, jednak pod tym poj─Öciem nie kry┼é si─Ö zbi├│r znak├│w, ale rozwi─ůza┼ä technologicznych i produkcyjnych wyznaczonych przez w┼éa┼Ťciwo┼Ťci surowca – blachy. Nast─Öpnie te „ograniczenia” sta┼éy si─Ö zasadami, kt├│rych musia┼é przestrzega─ç podczas projektowania liter i pozosta┼éych znak├│w Marian Misiak, ale o tym za chwil─Ö. Powr├│─çmy jeszcze do samej technologii.

Technologia FiDU zosta┼éa opracowana z my┼Ťl─ů o tworzeniu ultralekkich stalowych konstrukcji maj─ůcych zastosowanie w architekturze, wzornictwie, przemy┼Ťle samochodowym i kosmicznym, co t┼éumaczy wsp├│┼éprac─Ö Oskara Zi─Öty z mark─ů Audi jak i udzia┼é w pracach nad konstrukcj─ů anten kosmicznych. G┼é├│wnie jednak znamy t─Ö technologi─Ö poprzez obiekty wzornicze takie jak sto┼éek PLOPP i ca┼éa kolekcja mebli FIDU. Teraz technologia ta wkracza do ┼Ťwiata typografii.

Kolekcja mebli Zieta wykonanych w technologii FiDU

Poni┼╝szy filmik prezentuje dzia┼éanie technologii FiDU, kt├│ra najpro┼Ťciej m├│wi─ůc polega na wdmuchiwaniu pod odpowiednim ci┼Ťnieniem powietrza pomi─Ödzy dwa zespawane ze sob─ů fragmenty wyci─Öte z blachy. Ale to tylko skr├│towa definicja, tak naprawd─Ö ┼╝eby zapanowa─ç nad t─ů technologi─ů i uczyni─ç j─ů logicznym procesem trzeba by┼éo wielu lat poszukiwa┼ä i eksperyment├│w.

Jak mo┼╝na by┼éo zaobserwowa─ç na powy┼╝szym filmie, spaw jest konturem ┼é─ůcz─ůcym odpowiednie punkty, tak jak krzywe Breziera przy projektowaniu liter, a wprawna r─Öka typografa zostaje zast─ůpiona precyzyjnym ramieniem lasera.

Ewolucja typografa

Podczas naszej rozmowy Oskar Zi─Öta podkre┼Ťli┼é, ┼╝e ÔÇťUnikatowo┼Ť─ç, to wa┼╝na cecha ka┼╝dego charakteru pisma, jest cz─Ö┼Ťci─ů cz┼éowieka jego osobowo┼Ťci i motorykiÔÇŁ.┬áTa niepowtarzalno┼Ť─ç to jeden z podstawowych wyr├│┼╝nik├│w FiDU. Najpi─Ökniejsze w tej technologii jest to, ┼╝e pomi─Ödzy wspomnianym spawem – konturem, materia┼é podczas dmuchania, odkszta┼éca si─Ö swobodnie, za ka┼╝dym razem w inny spos├│b – pokazuj─ůc swoje prawdziwe oblicze. Z┬ápunktu widzenia in┼╝yniera „swobodna deformacja” jest b┼é─Ödem (trudno okre┼Ťli─ç j─ů jednym wzorem) dlatego tutaj, tak samo jak przy projektowaniu kroj├│w pism, potrzebna jest intuicja, kt├│ra prowadzi do perfekcji. Bo czy korekty optyczne nadawane literom nie s─ů niczym innym jak w┼éa┼Ťnie umy┼Ťlnym wprowadzaniem b┼é─Ödu?

Nowy flat design

Znany ze ┼Ťwiata projektowania graficznego flat design, w przypadku technologii FiDU mo┼╝na rozumie─ç dos┼éownie, ale nie chodzi tu tylko o aspekt wizualny, ale g┼é├│wnie funkcjonalny. Flat design zredukowa┼é ┼Ťrodki j─Özyka graficznego do niezb─Ödnego minimum, ale nie tylko dlatego, ┼╝eby stworzy─ç nowy wizualny trend lecz g┼é├│wnie po to, ┼╝eby u┼éatwi─ç projektowanie interakcji. Tak jak to s┼éusznie zauwa┼╝a Damian Madray w swoim artykule – jest to naturalny etap rozwoju projektowania. Wcze┼Ťniej przenosi┼éo si─Ö realny ┼Ťwiat do tego cyfrowego w postaci imitacji drewnianych lub l┼Ťni─ůcych metalowych przycisk├│w, aby pom├│c technologii zaadaptowa─ç si─Ö. Teraz technologia jest naturalnym elementem naszej codzienno┼Ťci, od kt├│rego u┼╝ytkownicy wymagaj─ů nie tylko ┼éadnego wygl─ůdu, ale w szczeg├│lno┼Ťci interakcji, a wspomniana prostota pomaga tworzy─ç nowe doznania.

P┼éaska, metalowa litera mo┼╝e wchodzi─ç w interakcj─Ö z u┼╝ytkownikiem na wiele sposob├│w. Osoba, kt├│ra jest w posiadaniu elementu alfabetu, mo┼╝e zosta─ç wsp├│┼étw├│rc─ů kroju i przej─ů─ç ostatni etap produkcji. Mo┼╝e j─ů spersonalizowa─ç nadaj─ůc jej ostateczn─ů form─Ö, za pomoc─ů ci┼Ťnienia u┼╝ywaj─ůc do tego zwyk┼éej pompki rowerowej, a tak┼╝e uczyni─ç to r├│wnie┼╝ za pomoc─ů piekarnika, a dok┼éadniej dzi─Öki temperaturze 180 stopni Celsjusza (poni┼╝szy filmik dok┼éadnie pokazuje o co chodzi). Sam moment produkcji dostarcza r├│wnie┼╝ bod┼║c├│w d┼║wi─Ökowych (deformacja blachy) jak i taktylnych (ciep┼éa stal wyj─Öta z piekarnika).

 

(Nie)Skończony Projekt

Zwykle kompletny, dopracowany zbi├│r czarnych znak├│w zapisany w formacie .ttf albo .otf staje si─Ö sko┼äczonym projektem, gotowym do dystrybucji. Ale bynajmniej nie w tym wypadku. Tak zapisane litery staj─ů si─Ö plikiem produkcyjnym, informacj─ů dla komputerowo sterowanego procesu produkcji. Ale zanim trafi do fabryki na lini─Ö produkcyjn─ů, typograf musi odpowiedzie─ç sobie na kilka nietypowych pyta┼ä. Jakie wydrukowa─ç znaki, w jakich kolorach i w jakiej liczbie, jak je zapakowa─ç i magazynowa─ç. Odpowied┼║ na te pytania jest konieczna, bo w tym wypadku typograf projektuje element kolekcji mebli.

Uproszczony proces powstawania litery A. P┼éaska standardowa forma uzyskana po wci┼Ťni─Öciu klawisza na klawiaturz trafia na linie produkcyjn─ů gdzie, tak samo jak sto┼éek PLOPP zamienia si─Ö w informacj─Ö dla robot├│w. Jest podw├│jnie wycinana w blasze, spawana a nast─Öpnie do wentyla pod┼é─ůczany jest kompresor i nadawana jest jej finalna forma.

Nast─Öpny aspekt to wymiar funkcjonalny. Pojawiaj─ů si─Ö pytania o rol─Ö jak─ů b─Öd─ů spe┼énia─ç „metalowe czcionki” FiDU. Czy u┼╝ytkownik kupi, je jako obiekt u┼╝ytkowy np. wieszak, czy jako dekoracj─Ö. Czy zechce kupi─ç ca┼éy alfabet i nale┼╝a┼éoby sprzedawa─ç litery w zestawach znanych z katalog├│w Mecanormy, czy jednak najcz─Ö┼Ťciej b─Ödzie kupowa┼é pojedyncze litery w celu u┼éo┼╝enia konkretnego s┼éowa.

Tak jak klasyczne czcionki znajduj─ů si─Ö na polach okre┼Ťlaj─ůcych miejsce w szyku, tak tu Marian Misiak musia┼é uwzgl─Ödni─ç system monta┼╝u w r├│┼╝nych przestrzeniach.

 

Celem obu projektant├│w by┼éo stworzenie kroju pisma do zastosowania w przestrzeni miejskiej i architektonicznej. Dzi─Öki komputerowo sterowanemu procesowi produkcji, ka┼╝da litera mo┼╝e by─ç ┼éatwo dopasowana do no┼Ťnika prawie tak samo jak w tradycyjnym programie edytorskim.

Studio eksperymentalne

W latach 60 powsta┼éo Studio Eksperymentalne Polskiego Radia, zaprojektowane przez Oskara Hansena, w kt├│rym to Krzysztof Penderecki wraz z in┼╝ynierem dzwi─Öku Eugeniusz Rudnikiem stworzy┼é Psalmusa┬á–┬áutw├│r do dzi┼Ť ceniony przez tw├│rc├│w muzyki elektronicznej. Natomiast, mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e we Wroc┼éawiu powsta┼éo „Studio Eksperymentalne Designu i Typografii”, kt├│re doskonale oddaje ducha tamtej epoki. Po pierwsze interdyscyplinarna wsp├│┼épraca. Po drugie marzenia o przestrzenii kosmicznej – bo to z my┼Ťl─ů o niej rozwijana jest technologia FiDU. Po trzecie zami┼éowanie do eksperymentu, po wt├│re bezkompromisowo┼Ť─ç i radykalno┼Ť─ç, czego manifestem jest w┼éa┼Ťnie alfabet FiDU. Czy zapisze si─Ö on w historii polskiej typografii i designu z┼éotymi zg┼éoskami to jeszcze zobaczymy.

Making of

 

Autor, tak jak zwykle: Paweł Rosner (pawel.rosner@lowcydizajnu.pl)

Podziel si─Ö:

    Skomentuj!




    Menu Title